Your address will show here +01 (414) 230 - 5550

Een grote meerderheid van de leraren en docenten in het primair onderwijs en voortgezet onderwijs ervaart een (zeer) hoge werkdruk. De inzet van ict geeft leraren meer plezier en gemak en kan tijdswinst opleveren. Tijd die kan worden ingezet om bepaalde groepen leerlingen extra te ondersteunen of uit te dagen. Dit blijkt uit een peiling van het Doorbraakproject Onderwijs & ICT.

Het gebruik van digitale middelen, zoals tablets, smartboards en digitale lesmethodes, is één van de ontwikkelingen binnen het onderwijs. Dit vraagt veel van leraren. Ze moeten niet alleen kunnen lesgeven, maar ook lessen kunnen bieden die aansluiten op het individuele niveau van de leerling, contact onderhouden met (betrokken) ouders en de laatste ontwikkelingen van het kind bijhouden in plannen en overzichten. In hoeverre zorgt ict voor werkdruk? Of helpt het juist bij het voorbereiden en geven van lessen?

Om inzicht te krijgen in de mate waarin ict helpt bij het verminderen van de werkdruk en het behalen van tijdswinst, vroeg het Doorbraakproject Onderwijs & ICT 439 leraren en docenten in het primair onderwijs (po) en het voorgezet onderwijs (vo) hoe en of zij tijdwinst ervaren door het gebruik van ict..

In het po ervaart 67% een (zeer) hoge werkdruk, in het vo is dit 71% (zie ook figuur 1). 80% van de leraren geeft aan veel gebruik te maken van ict voor het vormgeven van hun lessen. Een meerderheid van de leraren (75%) geeft aan dat lesgeven gemakkelijker is geworden door het gebruik van ict, dat het hun werk in algemene zin makkelijker maakt, en dat het ervoor zorgt dat ze ander lesmateriaal kunnen gebruiken. Dit creëert ruimte waardoor leraren meer tijd hebben zich te richten op het lesgeven. Het biedt de mogelijkheid bepaalde groepen leerlingen extra te ondersteunen of uit te dagen. Vooral docenten in het vo geven aan dat ze door ict veel tijd kwijt zijn aan het uitzoeken hoe iets werkt (29% in het vo, 19% in het po). Ict zorgt bij een vijfde deel van de docenten in het vo en een tiende van de leraren in het po eerder voor meer dan voor minder stress.

De ervaring leert dat men vaak eerst flink moet investeren in tijd, voordat er daadwerkelijk sprake is van tijdswinst en verlaging van werkdruk. En zodra ict bijdraagt aan gepersonaliseerd leren, kan dit ook juist een intensivering van het werk betekenen, en dus ook meer werkdruk. Om een indruk te geven van het gebruik van ict in de praktijk en de manier waarop leraren dit ervaren, zetten we een aantal verhalen op een rij.

figuur-1

‘Niet meer elk jaar een nieuwe toets’

Sanne Pit is docent Aardrijkskunde op De Amersfoortse Berg, een school voor voortgezet onderwijs in Amersfoort. “Mijn ervaring is dat tijd besparen met ict vaak begint met extra tijd investeren. Dit betaalt zich later terug. Zo maak ik sinds enkele jaren gebruik van de mogelijkheid om digitaal te toetsen, met WinToets. Doordat ik inmiddels een uitgebreide databank met vragen heb, hoef ik niet ieder jaar een nieuwe toets te maken. Dit scheelt me veel werk. Daarnaast hoef ik het grootste deel van de vragen niet meer na te kijken. De open vragen nog wel, maar ook dit gaat sneller. Ik hoef geen handschriften meer te ontcijferen”, zegt Pit.

Wat Pit belangrijk vindt is dat het gemaakte digitale materiaal binnen de sectie vrij beschikbaar is. Zo kunnen collega’s gebruikmaken van digitaal werk van elkaar en dat levert extra tijdwinst op. “We zouden niet alleen binnen de sectie, maar op veel grotere schaal, in ons geval met aardrijkskundesecties op andere scholen, ons digitale materiaal moeten delen” zegt Pit. “Zo leren we van elkaar, inspireren we elkaar en doen we het werk niet allemaal dubbel.”

 figuur-2 

 ‘Dankzij dashboard meer effectieve onderwijstijd’

Priscilla Noordermeer is Snappet Coach bij Stichting Lucas Onderwijs. Het werken met Snappet geeft haar via een dashboard real-time-inzicht in de prestaties en de beheersingsniveaus van de leerlingen. Zo wordt het voor haar gemakkelijker vroegtijdig – al tijdens de les – problemen te signaleren. Het systeem corrigeert en geeft de leerlingen directe feedback , waardoor administratieve handelingen als nakijken en de volgende dag nabespreken op basis van de resultaten verleden tijd zijn. Dit levert een bijdrage aan het verhogen van de opbrengsten en tegelijkertijd vermindert dit de administratieve last, vertelt Noordermeer. “Ik kan in het dashboard zien hoe leerlingen scoren op het leerdoel dat ik die dag ga aanbieden; dit zorgt voor effectieve onderwijstijd. De leerlingen die het doel al op een bovengemiddeld niveau beheersen, hebben mijn basisinstructie niet meer nodig, waardoor ik tijd en ruimte heb voor de zorgbehoevende leerlingen. Van directe tijdwinst is niet altijd sprake, maar de waardevolle onderwijstijd wordt veel effectiever ingezet.”

 figuur-4

 ‘Makkelijker lesgeven met instructiefilmpjes’

Latifa Ouchene is docent Economie en Mens & maatschappij aan het Tabor College in Hoorn. “In de vier jaar dat ik voor de klas sta ben ik steeds meer gebruik gaan maken van Screencast-O-Matic: een tool voor het opnemen van instructiefilmpjes. Wat me opvalt is dat ik door het gebruik van de filmpjes meer tijd over heb in de lessen. Dit geeft me de ruimte met leerlingen aan de slag te gaan die extra ondersteuning nodig hebben.”

Om snel inzicht te krijgen in welke leerlingen voldoende kennis hebben om zelfstandig aan de slag te gaan gebruikt Latifa digitale tools als Kahoot, Socrative en LessonUp. Deze bieden onder andere de mogelijkheid om testvragen te stellen in de vorm van een quiz. Leerlingen die de testvragen kunnen beantwoorden zijn klaar om zelfstandig aan het werk te gaan. De anderen doen mee in de instructiegroep. “De resultaten zie ik terug in tijdwinst en de hogere cijfers van met name de leerlingen die meer begeleiding behoeven. Dit motiveert me de inzet van digitale middelen in mijn les te blijven ontwikkelen.”

 figuur-5

 ‘Digitaal portfolio geeft inzicht aan leerling én leraar’

Simon Everaerts van de scholengroep Openbaar Onderwijs Asten werkt met Google Suite for Education. Bij zijn scholengroep werken leraren met groepsplannen waarin het pedagogische en didactische profiel van iedere leerling is opgenomen. “Dit waren in het verleden papieren tijgers, die snel in de kast kwamen te liggen. Nu zijn ze veel makkelijker en sneller te gebruiken en zijn het dynamische documenten. De leraar is echt eigenaar geworden van het groepsplan.” Daarnaast houdt iedere leerling in de omgeving van Google een digitaal portfolio bij. Hierin zien ze het programma dat ze de komende maanden volgen en kunnen ze bewijs toevoegen voor activiteiten die ze afronden. Dit kunnen foto’s, presentaties, of iets anders zijn. Everaerts: “Voor de leerling vergroot dit het eigenaarschap van het eigen leerproces en voor de leraar levert het tijdwinst op doordat alle informatie digitaal en centraal vindbaar en controleerbaar is.”

figuur-6

‘Leerlingen zelfstandig laten werken met ict’

Lilian Weenk is lerares in groep 8 van basisschool ’t Prisma in Doetinchem. “Aanvankelijk wilde ik leerlingen strak begeleiden in hun gebruik van ict. Hier ben ik op teruggekomen, want het werkte beperkend. Door leerlingen meer los te laten in het werken met ict komen zij veel sneller met nieuwe ideeën voor oplossingen. Door hun creativiteit vrij te laten, leren ze meer en sneller. Dit scheelt mij tijd, omdat ik aanzienlijk minder hoef uit te leggen en mijn leerlingen veel zelfstandiger aan het werk kunnen.” Door de snelheid van de ontwikkelingen kost het bijhouden van kennis en vaardigheden op het gebied van ict wel veel tijd, vindt Weenk. “Soms te veel, waardoor ik bijvoorbeeld nieuwe tools van Apple of een 3D-printer niet, niet optimaal, of zelfs helemaal niet kan inzetten. Ook kost het veel tijd om vaardig genoeg te blijven.”

Resultaat niet altijd direct zichtbaar

Dat de inzet van ict geen heilige graal is, beamen al deze leraren. “Leerlingen leren zo snel omgaan met ict dat het een grote investering is oefeningen te blijven ontwerpen die ze nog niet kennen en ze zo te blijven boeien.” Wel hebben ze enkele tips voor andere leraren voor het inzetten van ict op school:

 figuur-7a

 Wensen voor de toekomst

Leraren en leerlingen willen graag inzicht in de voortgang van leerlingen. Ze houden dit uiteraard al zelf bij, maar dat is arbeidsintensief. Als de voortgangsgegevens uit verschillende systemen digitaal kunnen worden gecombineerd en uitgewisseld, zonder overtypen, schept dat veel ruimte en nieuwe mogelijkheden. Deze wensen sluiten aan bij één van de conclusies van het meldpunt Regeldruk die ervaringen van leraren in het primair onderwijs op heeft gehaald. In het rapport Regeldruk door administratieve verplichtingen is te lezen dat registraties rond het volgen van de ontwikkeling van het kind werkdruk oplevert. Het probleem zijn de gebruikte registratie- en overdrachtssystemen en de beperkte koppelings- en uitwisselingsmogelijkheden, waardoor dubbele invoer van leerlinggegevens nodig is. Vanuit het Doorbraakproject Onderwijs & ICT wordt samen met aanbieders van lesmateriaal en softwaresystemen gewerkt aan het verbeteren van de koppeling tussen systemen van deze gegevens, waardoor de verbinding tussen een leermiddelen, het leerdoelen en het leerproces gemaakt kan worden. Het Doorbraakproject Onderwijs & ICT wil namelijk dat elke leerling onderwijs geniet met de mogelijkheden van ict zodat het beste uit elk kind wordt gehaald. Ict kan worden ingezet voor het blijven uitdagen van leerlingen op elk niveau. Ook vergroot het de kans op succesvolle participatie aan het arbeidsproces in de huidige digitaliserende samenleving.

0

Voorziet u dat u binnenkort devices, netwerkdiensten of (ict-)leermiddelen gaat aanschaffen en bent u op zoek naar onafhankelijk advies over de manier waarop u deze gaat inkopen?

Het Doorbraakproject Onderwijs & ICT heeft een onafhankelijke aanbestedingsadviesraad georganiseerd om scholen en schoolbesturen te adviseren over hun aanbesteding. Door beter in te kopen kunnen scholen op een effectieve manier ict-producten en diensten verwerven die voldoen aan de wensen en eisen van scholen voor een betere prijs-kwaliteitverhouding. Eén van de middelen om scholen hierin te ondersteunen is een onafhankelijke aanbestedingsadviesraad.

Wat kunt u verwachten van de aanbestedingsadviesraad?

De aanbestedingsadviesraad geeft u op twee momenten kosteloos onafhankelijk advies over uw aanbesteding. Het eerste advies gaat over uw aanbestedingsstrategie. Het tweede advies gaat over de door u opgestelde aanbestedingsdocumenten. In de aanbestedingsadviesraad zitten onafhankelijke experts, met kennis op verschillende terreinen van ict en aanbesteden; vanuit wetenschap, overheid en onderwijs. Ook werkt de aanbestedingsadviesraad met een flexibele schil van deskundigen die afhankelijk van het onderwerp deelnemen.

Hoe kunt u uw aanbesteding aanmelden?

U kunt uw aanbesteding aanmelden via info@doorbraakonderwijsenict.nl. U wordt dan gevraagd enkele documenten met betrekking tot uw project aan te leveren. Hierna worden de projectleider en de verantwoordelijke voor inkoop uitgenodigd voor de bijeenkomst van de aanbestedingsadviesraad om deze documenten te bespreken. Ook kunt u een eventueel door u ingehuurd aanbestedingsadviesbureau vragen aanwezig te zijn. Tijdens de bijeenkomst krijgt u al mondeling advies, kort na de bijeenkomst ontvangt u dit advies schriftelijk.

De aanbestedingsadviesraad komt in principe maandelijks bijeen, zodat u altijd binnen een redelijke termijn advies krijgt. Er zijn voor u geen kosten verbonden aan dit advies.

0